Tatoo’s op arm, schouderblad en enkel. Piercings door navel, tong en wenkbrauw zijn tegenwoordig (weer) trendy versieringen. Maar waar komt dit vandaan? Volgens de Aboriginals in Australië zijn piercing en bodypainting er altijd geweest. Ter ere van het land en de ‘voorouders’ die tienduizenden jaren geleden de wereld schiepen.

Door: John Kraijenbrink

De nacht is zwart, inktzwart. Een donker wolkendek bedekt de bijna volle maan. Een zacht, ritmisch eeee-heee, eee-heee-gezang is hoorbaar tussen de bomen in de scrub (kreupelhout) net buiten Meningie in Zuid-Australië. Oranje vonkjes stijgen op van een knapperend roodblauw kampvuur. Daarachter de silhouetten van zeven dansende Aboriginals. Hun lichaam beschilderd met okerkleurige en witte verf, glinsterend in het licht van het vuur. Hun voeten stampen al dansend op de grond en begeleiden het geluid van de diepe, aardse toon van de didgeridoo.
Dans en zang maken onderdeel uit van een tienduizend jaar oude ceremonie: ‘Deze ceremonies vertellen je over de dingen die je in het leven moet weten’, legt Major Sumner, directeur van dansgroep Tal-Kin-Jeri uit. ‘Vergelijk het met de school van tegenwoordig. Je leert hoe je moet jagen, hoe je dierensporten kunt ‘lezen’, welk dier je moet doden en wie je welk deel van het dier moet geven.’
De ceremonies onderrichten niet alleen in praktische vaardigheden, ze vertellen ook over respect, recht en hebzucht. Bovendien zegenen ze het land en eren ze de voorouders. Zoals de bliksemman en de regenboogslang, die in de Droomtijd de wereld schiepen en deze, met de verantwoordelijkheid voor alle levende wezens, na hun dood overdroegen aan de Aboriginals (de mens). Elke Aboriginal heeft dan ook de verplichting goed voor het land te zorgen en niet meer (voor voedsel) te nemen dan strikt noodzakelijk. Die zorg voor het land vindt onder andere plaats door rituelen (dansen) uit te voeren en liederen te zingen over de daden van de voorouders.

Bodypainting
Lichaamsversieringen met takken, veren, botten, maar ook piercings, littekens en vooral bodypainting vormen een belangrijk onderdeel van de ceremonies. Sumner: ‘We gebruiken de versieringen en bodypainting om ons te identificeren met het dier dat we uitvoeren in onze dans, om zijn ziel over te nemen.’ Lachend: ‘Soms lijken de mensen die de kangaroedans doen meer op een kangaroe dan het dier zelf.’
De Aboriginals steken dan ook veel tijd in hun ‘kostuums’. ‘Vaak duurt het opmaken nog langer dan de dans zelf’, benadrukt Sumner. ‘Het bodypainten is een onderdeel dat door de clanleden samen beleefd moet worden. Je doet je gezicht en buik zelf, waarna een ander het op de plaatsen waar je niet bij kunt, afmaakt. Dat schilderen vindt direct op de blote huid plaats en is daarom zeer intiem. Het zorgt voor een sterke band tussen de clanleden onderling en is een zeer spirituele ervaring.’ Het motief van de lichaamsbeschilderingen is afgeleid van de totem (symbool) van de clan. Deze totem kan vele vormen hebben, zoals een kangaroe, vis, slang of emoe en is vaak gebaseerd op het gebied waar de stam woont.
De verf die de Aboriginals gebruiken, wordt gemaakt van gemalen zandsteen voor de kleur oker, houtskool voor zwart en pijpklei voor wit. Deze ingrediënten worden gemixt met water en met emoevet. ‘Die verf blijft vaak dagen zitten’, licht Sumner toe. ‘Mede omdat we het ook gewoon op ons lichaam laten en niet afwassen.’

Westerse invloed
Inmiddels zijn er de nodige westerse invloeden geslopen in de oudste ceremonies ter wereld. (Er zijn sporen van Aboriginalbeschaving teruggevonden die dateren vanuit de ijstijd.) ‘Zo gebruiken we nu vaak gewoon theaterschmink om ons te beschilderen tijdens optredens Sommige clanleden vinden emoevet namelijk stinken’, glimlacht Sumner.
Maar de westerse invloed op het bodypainten gaat verder. Sumner: ‘Vroeger liepen we naakt rond. Manen en vrouwen waren tijdens ceremonies dan ook min of meer op dezelfde manier beschilderd. Nu dragen we kleren en is vaak alleen de man beschilderd op zijn borst, terwijl de vrouwen stippen op hun gezicht en over hun benen en armen hebben.’
Tijdens ceremonies in eigen kring en geheime ceremonies (alleen voor mannen over mannenzaken of alleen voor vrouwen over vrouwenzaken) zijn alle westerse elementen nog steeds verboden. Die ceremonies gaan nog volgens traditioneel gebruik.

Versieringen
De ceremonies maken van origine deel uit van het dagelijks leven van de Aboriginal en starten bij zijn geboorte. Sumner: ‘Baby’s worden beschilderd kort nadat ze geboren zijn. Het maakt onderdeel uit van de traditie waarin ze hun naam krijgen. Vaak is die naam een logische. Als het bliksemt tijdens hun geboorte, heet het kindje bliksem. Komt er een vos voorbij, dan heet het vos.’
Naast bodypainting horen ook piercing en littekenversieringen bij de Aboriginaltradities. ‘Een botje in onze neus is traditie. Al moet ik bekennen dat de mijne van plastic is; voor de commerciële optredens’, lacht Sumner. ‘Maar, ik ga de mijne verdienen door een steeds groter bot door mijn neus te steken.’
De littekens - strepen over de borst - worden aangebracht met een scherp voorwerp, zoals een schelp die geslepen is op een rots. Ze geven de plaats aan van de Aboriginal binnen zijn stam en ze geven aan hoe ver hij is in zijn leerproces. ‘Het zijn onderscheidingen en testen om pijn te doorstaan’, besluit Sumner.