Een mooie, onschuldige witte helling kan bij een verkeerde inschatting een dodelijk monster blijken. Een goede voorbereiding en kennis van lawines is onmisbaar voor wie de veilige pistes wil verlaten. 

Door John Kraijenbrink

Een uitgestrekte, maagdelijk witte helling. Geen sporen, geen mensen, niets! Helemaal alleen voor jou, ver weg van de skipistes vol toeristen die in lange rijen wachten voor de lift. Rust en ruimte en jij mag er de eerste sporen trekken. Het einde.
Inderdaad, soms is het letterlijk het einde, want diezelfde, maagdelijke sneeuw kan zeer, zeer verraderlijk zijn. Onlangs veroorzaakten drie Nederlandse wintersporters die zich in Italië buiten de pistes begaven - waar dat overigens uitdrukkelijk verboden was - nog een lawine. Eén van hen kan het niet meer navertellen.
Liefst honderd en vijftig mensen vinden jaarlijks de dood in een lawine in de Alpen. Vaak is de oorzaak overschatting of het nemen van een verkeerde beslissing. Alleen al in Oostenrijk waren er vorig jaar 78 ongevallen, waarbij 260 mensen betrokken waren. Daarbij vielen 24 gewonden, 139 mensen werden bedolven onder de sneeuw en 39 mensen overleden. Dat velen zichzelf in de problemen brengen door overmoedig gedrag staat daarbij vast. Zo gingen eind november acht Duitsers in het Oostenrijkse Obergurgl skiën op pistes die gesloten waren. De acht skileraren in opleiding negeerden de lawinewaarschuwing, de gesloten liften en oranje waarschuwingslichten, omdat ze dachten voldoende ervaring te hebben. Ze veroorzaakten een lawine, waardoor er drie het ongeluk niet overleefden.
Druk vanuit de groep speelt hierbij volgens Jeroen Offermans van het Eindhovense Alpintreff, Berg en skisportorganisatie, vaak een belangrijke rol. ,,Op de laatste dag van de vakantie bijvoorbeeld wil iedereen toch nog even gaan skiën, zelfs als er een lawinewaarschuwing geldt. Binnen de groep slepen ze elkaar dan mee, met alle gevolgen van dien."
Een andere veel gemaakte fout is buiten de pistes gaan skiën in de mooie poedersneeuw achter een bergkam. Deze sneeuw is door de wind vaak achter de kam geblazen en is te koud en de windkristallen zijn te beschadigd om zich goed te zetten. Skiën in zo'n gebied leidt onherroepelijk tot een lawine.
Probleem is dat iedereen die de Alpen in wil, de Alpen in kan. Controle op vaardigheden en gebiedskennis is onmogelijk, in plaats daarvan wordt een beroep gedaan op het boerenverstand. Je brengt immers niet alleen jezelf in gevaar, maar ook anderen.
Wie bijvoorbeeld boven aan een berg een lawine veroorzaakt kan daarmee wandelaars halverwege de berg in levensgevaar brengen.
Wie weg wil van de overbevolkte pistes en zelfstandig off-piste wil skiën, wil klimmen of lange wandeltochten wil maken, doet er dus goed aan zich te verdiepen in de lawinegevaren. ,,Tochtenplanning is in de winter noodzaak om te overleven", vindt Martijn Schell, bergsportgids en cursusleider 'Lawines en Veiligheid' bij Alpintreff. Die voorbereiding begint al thuis met het lezen van gidsjes over en het kopen van een goede kaart van het gebied en het volgen van het lawinebericht (via internet) en van de weersvoorspellingen. Vooral de weersverwachting is van groot belang, omdat sneeuwval, wind en temperatuur de belangrijkste factoren zijn die een lawinegevaarlijk gebied creëren. Lange perioden van sneeuw, afgewisseld door lange perioden van zon zijn bijvoorbeeld gunstig. De zon smelt de sneeuw deels waardoor deze (meer water) zwaarder wordt en zich beter zet. Zeker als er 's nachts weer vorst over heen gaat. Te veel zon kan het sneeuwdek echter ook te nat maken, waardoor deze zwaar wordt en van de helling begint te glijden. Is het aan de andere kant te koud, dan zet de sneeuw zich niet.
De wind op zijn beurt bepaalt de helling waarop geskied kan worden. Komt deze uit het westen, dan blaast die de losse sneeuw over een bergtop naar de oosthelling. Hier komt dus een grote ophoping van losse sneeuw, die bij belasting naar beneden kan komen. Het inschatten van lawinegevaar blijft een kwestie van het interpreteren van het weerbericht, het nader bekijken van de reeds gevallen sneeuw en het luisteren naar de ervaringen van skiërs die al langer in het gebied zijn. Maar met de juiste kennis van deze gegevens, kan de kans op ongelukken teruggebracht worden tot slechts een paar procent.